Istraga je pokrenuta na osnovu prijave pisca Ezija Gavazzenija, autora knjige „Vikend-snajperisti", i dosad je dovela do stavljanja pod istragu jednog osamdesetogodišnjaka iz okoline Pordenonea, koji odbacuje sve optužbe. Dok tužioci rade, jača i tabor onih koji govore o „montaži".

Priča izranja već trideset godina: pojavila se u pojedinim novinama 1995, vratila se s dokumentarcem Sarajevo Safari (2022) Slovenca Mirana Zupaniča i velikim dijelom počiva na anonimnim izvorima – neidentifikovanom bivšem obavještajnom agentu, ispitivanju zarobljenog srpskog dobrovoljca, svjedocima zaštićenim povjerljivošću.

Balkan Insight (BIRN), rekonstruišući javne izvore ove priče, naslovio je da slučaj ostaje „u carstvu glasina": oskudni dokazi, oprečna i neprovjerena svjedočenja.

Ključna svjedočenja često djeluju kao informacije iz druge ruke, protivrječna u datumima i detaljima; arhivi Haškog tribunala i deklasifikovani dokumenti ne nude čvrste potvrde; a paralelne istrage u drugim evropskim zemljama nisu dale konačne rezultate.

Znakovito je da se dva ista izvora koja navodi Gavazzeni međusobno osporavaju: jedan govori o „potpuno suludim brojkama" i procjenjuje „najviše desetak osoba". Upitan o tome, autor je odgovorio da prenosi samo ono što mu kažu njegovi izvori, ne mogavši se „zakleti na Bibliju" u pogledu brojki.

Na suprotnoj strani kruže materijali srpske provenijencije koji ističu nedosljednosti – datume koji se ne poklapaju, kretanja koja bi bilo teško sakriti. Dokument ukazuje na nepodudarnosti u iskazima i hronologijama, osporava logističku uvjerljivost sistematskog turizma smrti i iznosi konkretnu optužbu: iza širenja ove priče stajala bi ruka Hasana Čengića.

Uticajan bosanski političar, tokom rata je koordinirao nabavku oružja i finansiranje za muslimansku stranu. Bio je radikalni imam, gajio je panislamske ambicije dominacije i gledao na iranski režim kao na uzor. Prema srpskim izvorima, narativ o „sarajevskim safarijima" podsticali su i plasirali upravo krugovi bliski njemu.

Srpske izvještaje, naravno, treba uzimati s istom rezervom s kojom se primaju bošnjačke optužbe.

Oni ipak nude tumačenje zašto priča stara trideset godina izranja baš sada. Bosna prolazi kroz fazu snažne institucionalne napetosti, s ravnotežom između tri komponente – bošnjačke, srpske i hrvatske – pod pritiskom i s otvorenim sporom o predstavljanju. Muslimanska (bošnjačka) komponenta više se ne sukobljava samo sa Srbima iz Republike Srpske.

Sukobljava se i s Hrvatima, koje optužuje da žele odbraniti autonomno političko predstavljanje nasuprot centralističkim težnjama i izbornim mehanizmima koji ih, prema Zagrebu i Mostaru, lišavaju legitimnog predstavljanja. 

U zemlji još uvijek podijeljenoj po etničkim i konfesionalnim osnovama, svaka rekonstrukcija prošlosti rizikuje da postane municija za bitke sadašnjosti.

Narativ o „safarijima" bi se, prema Srbima, uklapao u širi viktimološki narativ islama. Retoriku koja, od Palestine do zapadne islamofobije, predstavlja muslimane kao vječite progonjene.

Sudsku istinu moći će izreći samo sudovi. Historijsku, koja polazi od neosporne činjenice tragične opsade Sarajeva i brojnih civilnih žrtava, raspravljat će historičari. U međuvremenu je oprez obavezan prema objema verzijama događaja.

Napomena

Prevod s italijanskog originala objavljenog u dnevnom listu Il Tempo (Rim), izdanje od petka, 24. jula 2026, strana 10, rubrika „Primo Piano“, pod naslovom „La narrazione dei «safari» per dipingere gli islamici come eterni perseguitati“. Tekst u trenutku prevođenja nije bio dostupan u online izdanju lista. Biografski podaci o autoru prikupljeni su iz javno dostupnih izvora (Wikipedia, Centro Studi Machiavelli, akademski profili).

O autoru

Daniele Scalea je suosnivač i predsjednik Centra za političke i strateške studije „Machiavelli" (Centro Studi Politici e Strategici Machiavelli), konzervativnog think tanka osnovanog 2017. godine, koji promoviše tradicionalne vrijednosti, politike konzervativnog usmjerenja i dokumente sa preporukama za donosioce odluka.

Centar su osnovali Guglielmo Picchi – političar povezan s Forza Italia, bivši poslanik i državni podsekretar u Ministarstvu vanjskih poslova – sam Scalea, tada predavač na Univerzitetu Cusano i ranije Picchijev savjetnik, te Dario Citati, u to vrijeme istraživač političke geografije na Univerzitetu La Sapienza.

Scalea je magistrirao historiju na Univerzitetu u Milanu i doktorirao političke studije na Univerzitetu Sapienza. Osnivač je i sudirektor jednog naučnog časopisa, a na magistarskim programima Univerziteta Cusano predaje „Historiju i doktrinu džihadizma" te „Geopolitiku Bliskog istoka". Angažovan je i kao vanredni profesor na Univerzitetu Marconi u Rimu. Naučno se bavio i geopolitičkom mišlju Halforda Mackindera.
Godine 2018. više italijanskih medija, među njima L’Espresso, il manifesto i HuffPost, tvrdilo je da je ovaj think tank uticao na imigracionu politiku italijanske vlade.

Centar Machiavelli ima sporazume o saradnji sa stranim think tankovima iz istog političko-ideološkog kruga – Scalea je, primjerice, govorio na konferenciji organizacija Ordo Iuris i Heritage Foundation u Varšavi. Redovno komentariše pitanja imigracije, suvereniteta i geopolitike u italijanskim medijima.