Dogodilo se na današnji datum, 19. novembar

Danas je utorak, 19. novembar, 323. dan 2019. Do kraja godine je 42 dana.

FOTO: N.N


1600. - Rođen engleski kralj Čarls Prvi Stjuart, čija je autoritarna vladavina izazvala revoluciju i ukidanje monarhije. Pod pritiskom parlamenta 1628. izdao je "Peticiju o pravima" kojom je garantovao prava parlamenta i lične slobode građana. Obavezu je ubrzo pogazio i 11 godina je vladao apsolutistički, ali je 1640. morao da sazove Drugi parlament koji je ograničio njegova prava.


1711. - Rođen ruski naučnik i pisac Mihail Vasiljevič Lomonosov, tvorac fizičke hemije, član Ruske akademije, enciklopedista svjetskog glasa. Studirao je u Rusiji, NJemačkoj i Holandiji. NJegovo obrazovanje i naučna djelatnost bili su raznoliki: od klasičnih jezika do astronomije i tehnike. Formulisao je zakon održanja materije, objasnio pojave sagorijevanja, stvorio naučnu teoriju o svjetlosti, objasnio porijeklo polarne svjetlosti. Znatno je reformisao rusku nauku i udario temelje naučne terminologije ruskog jezika. Napisao je i prvu gramatiku ruskog jezika i drame "Tamira i Selim" i "Demofont".


1805. - Rođen francuski diplomata Ferdinan de Leseps, koji je od 1859. do 1869. rukovodio gradnjom Sueckog kanala. Započeo je i gradnju Panamskog kanala 1881, ali je poslije bankrotstva Društva za izgradnju kanala izbila velika afera. Istragom je utvrđeno da je Društvo podmitilo mnoge francuske ministre i poslanike i sve velike francuske listove, što je primoralo čak i potonjeg francuskog premijera Žorža Klemansoa da se privremeno povuče iz političkog života. Panamski kanal dovršile su SAD 1914.


1809. - U bici kod Okane 30.000 francuskih vojnika porazilo 50.000 Španaca, poslije čega je Francuska osvojili cijelu Andaluziju, izuzev lučkog grada Kadisa.


1828. - Umro austrijski kompozitor Franc Peter Šubert, jedan od najizrazitijih predstavnika romantizma. Živio je 31 godinu, a za samo 18 godina je stvorio 998 muzičkih djela. NJegove kompozicije iz praktično svih muzičkih žanrova su svježe i neposredne, iskrene i bliske narodnoj muzici. Djela: ciklusi solo pjesama "Lijepa mlinarica", "Zimsko putovanje", "Labudova pjesma", scenska muzika za "Rozamundu", simfonije "Sedma u ce-molu", "Osma u ha-molu" /nedovršena/, klavirske kompozicije "Muzički trenuci", "Impromptija", opera "Alfonso i Estrela", operete, kamerna muzika, mise, kompozicije za muške horove.


1831. - Rođen predsjednik SAD DŽejms Ejbram Garfild, koji je postao šef države u martu 1881, ali je teško ranjen u atentatu u julu iste godine i umro je dva mjeseca kasnije.


1888. - Rođen kubanski velemajstor Hose Raul Kapablanka i Graupera - svjetski prvak u šahu od 1921. do 1927. Izgubio je samo jednu partiju u razdoblju od 1914. do 1924, po čemu je jedinstven u istoriji šaha. Titulu je osvojio pobijedivši u meču njemačkog velemajstora Emanuela Laskera rezultatom 4:0, uz deset remija, a izgubio je od ruskog velemajstora Aleksandra Aljehina, koji ga je pobijedio sa 6:3, uz 25 remija. Djela: "Osnovi šaha", "Moja šahovska karijera".


1916. - Srpske i ruske jedinice u Prvom svjetskom ratu oslobodile Bitolj od Bugara.


1917. - Rođena Indira Gandi, premijer Indije od 1966. do 1975. i od 1980. do 1984. kad su je ubili Siki-teroristi. Politička iskustva sticala je uz oca DŽavaharlala Nehrua i u čestim susretima s tvorcem indijske nezavisnosti Mahatmom Gandijem. Postala je 1955. član Izvršnog komiteta Kongresne stranke, a 1959. predsjednik vladajuće stranke.


1918. - Uz podršku zapadnih zemalja i bijelih čehoslovačkih odreda u kontrarevoluciji protiv sovjetske države bivši carski admiral Aleksandar Kolčak izveo prevrat u Omsku, uspostavio vojnu diktaturu u Sibiru, na Uralu i na Dalekom istoku i proglasio se "vrhovnim glavarom ruske države". Bio je to početak pohoda sila Antante protiv sovjetske vlasti, uspostavljene Oktobarskom revolucijom. Kolčak je 1919. zarobljen i strijeljan u Irkutsku.


1942. - Sovjetske trupe u Drugom svjetskom ratu izvele snažan kontraudar u Staljingradu i okružile Šestu i Četvrtu oklopnu njemačku armiju, koje su kapitulirale početkom 1943, što je označilo prekretnicu u ratu poslije koje je inicijativu preuzela Crvena armija.


1946. - U Parizu otvorena prva konferencija Uneska /specijalizovana agencija UN za obrazovanje, nauku i kulturu/.


1969. - Pojavili se prvi izvještaji o ratnom zločinu američke vojske u martu 1968. u selu Mi Laj nad vijetnamskim civilima.


1969. - Modul američkog vasionskog broda "Apolo 12" s astronautima Čarlsom Konradom i Alenom Binom spustio se na Mjesec, što je bila druga letjelica na tlu Zemljinog satelita.


1977. - Predsjednik Egipta Anvar el Sadat kao prvi arapski lider doputovao u Jerusalim, gdje je s premijerom Izraela Menahemom Beginom pregovarao o okončanju ratnog stanja dviju zemalja. Prethodno su njih dvojica, uz posredovanje predsjednika SAD DŽimija Kartera, sklopila u Kemp Dejvidu sporazum o separatnom miru i etapnom povlačenju Izraelaca sa Sinaja.


1984. - U Meksiko Sitiju od eksplozije gasa i požaru poginulo više od 550 ljudi, a povrijeđeno više od 4.200.


1990. - Potpisivanjem sporazuma o konvencionalnim snagama u Evropi i o uništavanju dijela naoružanja lideri Varšavskog i NATO pakta objavili da je okončan "hladni rat" dva vojna bloka.


1995. - Islamski terorista-samoubica uletio kamionom s eksplozivom u egipatsku ambasadu u Islamabadu, usmrtivši 16 i ranivši više od 60 ljudi.


1996. - Tokom istorijskog, prvog susreta u Vatikanu pape Jovana Pavla Drugog i predsjednika Kube Fidela Kastra, poglavar rimokatoličke crkve je prihvatio poziv da posjeti komunističko karipsko ostrvo.


1998. - Svjedočenjem nezavisnog tužioca Keneta Stara, koji je optužio predsjednika SAD Bila Klintona za krivokletstvo i ometanje pravde, formalno je započet postupak impičmenta protiv šefa države, treći u američkoj istoriji.


2009. - NJegova svetost patrijarh srpski Pavle sahranjen u manastiru u Rakovici, kod Beograda, a posljednjem ispraćaju prisustvovalo više od 600.000 ljudi.


2009. - Belgijski premijer Herman van Rompej izabran za prvog predsjednika EU, a Britanka Ketrin Ešton za visokog predstavnika za spoljnu politiku i bezbjednost.

Pratite Cafe.ba putem aplikacije za Android, iOS i društvenih mreža Facebook, Twitter i Instagram